RYNEK FINANSOWY

W 2014 r. aktywność inwestorów, wyrażana przez wskaźnik velocity, dla giełdy w Warszawie była stosunkowo niska i wyniosła 35,5%. Za niski poziom wskaźnika velocity dla GPW odpowiada przede wszystkim stosunkowo niska wartość akcji znajdujących się w wolnym obrocie (free float), która stanowi  tylko 48% całej kapitalizacji krajowych spółek. Dodatkowo, w 2014 r. obserwowano negatywne czynniki wpływające na skłonność inwestorów do zawierania transakcji na GPW, takie jak niepewność związana z reformą otwartych funduszy emerytalnych, bardzo niska zmienność i utrzymujący się trend boczny głównych indeksów oraz sytuacja polityczna na Ukrainie.

Wskaźnik płynności (velocity) dla wybranych giełd na koniec 2014 r.

Wskaźnik płynności (velocity) dla wybranych giełd na koniec 2014 r.

Źródło: WFE; obliczenia własne

W ostatnich latach na globalny rynek kapitałowy coraz większy wpływ mają zmiany regulacyjne wprowadzane do porządku prawnego zarówno w Unii Europejskiej jak i w Stanach Zjednoczonych. Ich głównym celem jest poprawa bezpieczeństwa inwestorów i zapewnienie większego nadzoru nad rynkiem kapitałowym, ale także liberalizacja sektora giełd i zwiększenie konkurencyjności na rynku. Jednym z przykładów takich regulacji w Unii Europejskiej jest Dyrektywa MIFID[1], która weszła w życie w 2007 r. czy rozporządzenie EMIR[2], obowiązujące od sierpnia 2012 r.

W efekcie postępującej liberalizacji sektora giełd na przestrzeni ostatnich lat znacząco zwiększył się poziom konkurencji pomiędzy giełdami papierów wartościowych. Spółki prowadzące rynki regulowane konkurują między sobą o pozyskiwanie nowych emitentów, inwestorów, odpowiednią płynność i obroty na rynku. Dodatkowym wyzwaniem dla giełd stają się również rynki pozagiełdowe (OTC)[3] i wielostronne platformy obrotu – tzw. MTF-y[4]. Oferta platform MTF skierowana jest głównie do firm inwestycyjnych i inwestorów instytucjonalnych. Oferują one obrót tymi samymi akcjami, które są notowane na tradycyjnych giełdach, zapewniając jednocześnie bardzo krótki czas realizacji zlecenia i niskie opłaty transakcyjne. Część MTF-ów z biegiem czasu uzyskało licencję na prowadzenie giełdy. Taką drogą poszedł BATS Chi-X Europe, który powstał z połączenia dwóch niezależnych firm i platform obrotu:  BATS Europe i Chi-X Europe. Obecnie BATS Chi-X Europe jest jedną z największych platform obrotu akcjami w Europie ustępując tylko nieznacznie Grupie London Stock Exchange. W 2014 r. platformy, które powstały na mocy dyrektywy MIFID po 2008 r., odpowiadały za ponad 28% obrotów akcjami w Europie (w ramach arkusza zleceń).

[1] Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 w sprawie rynków instrumentów finansowych (ang: Markets in Financial Instruments Directive)
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie instrumentów pochodnych, będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji (ang. European Market Infrastructure Regulation)
[3] rynek pozagiełdowy to rynek obrotu papierami wartościowymi, na którym transakcje odbywają się bezpośrednio pomiędzy uczestnikami rynku, bez pośrednictwa giełdy papierów wartościowych (OTC - over the counter)
[4] Wielostronna Platforma Obrotu (Multilateral Trading Facility)

Porównanie obrotów akcjami w Europie na giełdach i MTF-ach*(bln EUR), EOB

Porównanie obrotów akcjami w Europie na giełdach i MTF-ach  (bln EUR), EOB

*MTF-y i giełdy o rodowodzie platformy MTF (w szczególności: BATS Chi-X Europe, Turquoise, Burgundy, NYSE Arca Europe)

Źródło: FESE

W 2014 r. giełdy na świecie kontynuowały proces dywersyfikacji źródeł przychodów, poprzez m. in. poszerzanie oferty produktowej i ekspansję terytorialną, głównie w kierunku azjatyckim. Przykładem tego typu działań było przejęcie przez London Stock Exchange (LSE) spółki Frank Russell Company będącej m.in. dostawcą wielu popularnych indeksów. Transakcja ta umocniła pozycję LSE na rynku amerykańskim i azjatyckim, zapewniając jej silną pozycję na rynku dostawców indeksów giełdowych. Transakcja przejęcia Frank Russell Company była odpowiedzią LSE na postępującą zmianę zachowań i strategii inwestorów, którzy coraz częściej wybierają pasywne zarządzanie aktywami zamiast zarządzania aktywnego. Inną transakcją, która pokazuje znaczenie dywersyfikacji geograficznej w sektorze giełd, było przejęcie w lutym 2014 r. przez Intercontinental Exchange (ICE) giełdy towarowej w Singapurze (SMX - Singapore Mercantile Exchange) wraz z zależną od niej izbą rozliczeniową. Przejęcie SMX zapewniło ICE bezpośrednią dostępność do infrastruktury rynku azjatyckiego. Deutsche Boerse (DB) w 2014 r. też postawiła na rozwój geograficzny. Giełda instrumentów pochodnych Eurex będąca częścią grupy kapitałowej DB objęła w 2014 r. 5% udział w giełdzie instrumentów pochodnych na Tajwanie – Taifex.

Także GPW sfinalizowała w 2014 r. proces nabycia udziałów w Aquis Exchange,  wielostronnej platformie obrotu z siedzibą w Londynie, prowadzącej obrót akcjami z 12 krajów europejskich. Celem tej inwestycji było nie tylko zwiększenie dywersyfikacji źródeł przychodów GPW, ale także wzmocnienie marki Giełdy na międzynarodowych rynkach finansowych.

Według statystyk Światowej Federacji Giełd[5] w 2014 r. kapitalizacja wszystkich giełd na świecie rosła kolejny rok z rzędu, osiągając poziom 69,3 bln USD (co oznacza wzrost rok do roku o 4,4%), tj. najlepszy wynik od 2008 r., kiedy to wraz z upadkiem banku inwestycyjnego Lehman Brothers rozpoczął się kryzys na globalnych rynkach finansowych.

[5] The World Federation of Exchanges (WFE) - Światowa Federacja Giełd jest organizacją skupiającą giełdy instrumentów finansowych z całego świata. Członkiem WFE nie jest m.in. London Stock Exchange i Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (od początku 2013 r.)

Kapitalizacja akcji spółek krajowych w ujęciu globalnym w latach 2002-2014 (bln USD)

Źródło: WFE

Największy, bo aż 43,7-proc. udział w kapitalizacji akcji na świecie przypadł w 2014 r. akcjom spółek notowanych na giełdach amerykańskich. Kapitalizacja spółek notowanych na giełdach w regionie EMEA (Europa, Afryka i Bliski Wschód) wyniosła 16,5 bln USD i stanowiła w 2014 r. 23,8% kapitalizacji akcji wszystkich spółek na świecie. Na czele największych giełd na świecie znajduje się amerykańska giełda NYSE z kapitalizacją spółek krajowych o wartości 19,4 bln USD. Kolejne miejsca zajmują: NASDAQ OMX – kapitalizacja o wartości 7 bln USD, Japan Stock Exchange – 4,4 bln USD, London Stock Exchange – 4,0 bln USD, Shanghai SE – 3,9 bln USD. Tylko dwie giełdy z 10 największych (London Stock Exchange i Deutsche Boerse) mają swoją siedzibę w Europie.

10 największych giełd na świecie pod względem kapitalizacji akcji spółek krajowych na koniec 2014 r. (bln USD)


10 największych giełd na świecie pod względem kapitalizacji akcji spółek krajowych na koniec 2014 r. (bln USD)

Źródło: WSE

Według danych WFE w 2014 r. łącznie wartość obrotów akcjami spółek krajowych w ramach arkusza zleceń wyniosła na świecie 73,4 bln USD, co oznacza wzrost rok do roku o 14,9%. Największy wpływ na tę dynamikę miał wzrost wartości transakcji na giełdach amerykańskich oraz na giełdach azjatyckich, odpowiednio o 15,8% i 16,9%. Największy udział w wartości obrotów w 2014 r. miały giełdy amerykańskie (56,1% udziału w łącznych obrotach). Z kolei wartość obrotów akcjami na giełdach europejskich, afrykańskich i Bliskiego Wschodu stanowiła jedynie 13,1% w łącznej wartości transakcji na świecie.

Wartość obrotów akcjami w latach 2002 – 2014 w ujęciu globalnym (bln USD), EOB

Źródło: WFE

Tak jak w przypadku wartości kapitalizacji spółek krajowych, liderem pod względem wartości obrotów akcjami pozostaje NYSE (14,8 bln USD). Następne pozycje zajmują odpowiednio BATS Global Markets – US (13,2 bln USD),  NASDAQ OMX (11,3 bln USD), Shanghai Stock Exchange (6,1 bln USD), Schenzen Stock Exchange (5,9 bln USD).  Największą giełdą europejską pod względem wartości obrotów akcjami pozostaje London Stock Exchange Group (2,3 bln USD).

10 największych giełd na świecie pod względem wartości obrotów akcjami w latach 2002 – 2014 (bln USD), EOB

Źródło: WFE

POZYCJA GPW W REGIONIE EUROPY ŚRODKOWEJ I WSCHODNIEJ

Na koniec 2014 r. GPW była największą giełdą w Europie Środkowo-Wschodniej, wyprzedzając giełdy regionu zarówno pod względem kapitalizacji, obrotów jak i liczby notowanych spółek. Na koniec grudnia 2014 r. kapitalizacja akcji notowanych na GPW wyniosła 139,1 mld EUR[6] i była o 6,5% niższa w porównaniu z rokiem poprzednim. Równocześnie wartość rynkowa akcji notowanych na GPW odpowiadała za 48,3% kapitalizacji akcji w Europie Środkowo-Wschodniej, w porównaniu do 49,1% w 2013 r.  

Podczas gdy kapitalizacja akcji spółek krajowych notowanych na GPW spadła rok do roku, łączna wartość rynkowa akcji na giełdach stowarzyszonych w FESE wzrosła o 4,8%.

Podobna tendencja utrzymywała się, jeśli chodzi o wartość obrotów akcjami w całej Europie oraz w Europie Środkowo-Wschodniej. Wartość obrotów akcjami na GPW w 2014 r. wyniosła 49,3 mld EUR. Odpowiadała tym samym za 56,7% obrotów w regionie w porównaniu do 58,5% w 2013 r.

[6] Dane FESE

RYNEK TOWAROWY

Polski rynek energii elektrycznej w skali europejskiej jest rynkiem o średniej wielkości, zarówno jeśli chodzi o wielkość finalnej konsumpcji energii (powyżej 120 TWh/rok) oraz liczbę podmiotów hurtowo handlujących energią. Wskaźniki te są porównywalne do rynku holenderskiego. Z kolei największe europejskie krajowe rynki energii, takie jak niemiecki czy francuski, są pod względem konsumpcji energii ok. 5 razy większe niż rynek polski.

Krajowy rynek energii elektrycznej nie jest w pełni zliberalizowany, ponieważ w dalszym ciągu obowiązują na nim taryfy cenowe na sprzedaż energii dla gospodarstw domowych. Ponadto, sam proces liberalizacji rynku energii w Polsce był opóźniony w stosunku do identycznego procesu w „starych” krajach UE, a w związku z tym dalsze perspektywy rozwoju polskiego rynku energii należy ocenić jako potencjalnie znacznie atrakcyjniejsze niż w „starej” części UE.

Polski rynek energii elektrycznej charakteryzuje się relatywną stabilnością kształtowania się cen energii. W 2014 r. miały na to wpływ następujące czynniki:

  • ceny podstawowego paliwa dla energetyki – węgla, które przez cały rok pozostawały na podobnym poziomie z lekką tendencją spadkową (spowodowaną spadkiem cen węgla na rynkach światowych),
  • relacja pomiędzy podażą energii na rynku krajowym, a popytem na energię elektryczną, która utrzymywała się przez cały rok 2014 na podobnym poziomie,
  • brak znaczących awarii w systemie elektroenergetycznym oraz brak udokumentowanych sygnałów, że w najbliższej przyszłości może wystąpić niedobór energii na polskim rynku, mogący zaburzyć jego prawidłowe funkcjonowanie.

Rosnąca z roku na rok płynność giełdowego rynku energii elektrycznej prowadzonego przez Grupę GPW (łącznie 186,8 TWh w 2014 r.) jest najlepszym dowodem na coraz większe zaufanie uczestników tego rynku do rzetelności kształtowanych na nim cen i zasad jego funkcjonowania.

TGE pełni ważną rolę na krajowym rynku energii elektrycznej. Konkurencją dla transakcji giełdowych są transakcje OTC, których łączny wolumen jest mniejszy niż łączny wolumen transakcji giełdowych zawieranych na TGE. Nie można jednak wykluczyć, że w przyszłości, biorąc pod uwagę dobre perspektywy rozwoju polskiego rynku, realną konkurencję dla rynków TGE zaczną stanowić największe europejskie giełdy energii.

Na rynku europejskim dominuje kilka dużych giełd, które w przeszłości podjęły działania konsolidujące, a obecnie decydują o strategicznych kierunkach rozwoju wspólnego rynku energii i funkcjonujących na nim rozwiązaniach technicznych. Giełda Nord Pool Spot (działająca w Norwegii, Szwecji, Finlandii i Danii) rozszerzyła swój zasięg o kraje nadbałtyckie (Litwa, Estonia, Łotwa), APX-Endex rozszerzyła w przeszłości działalność o rynek brytyjski i funkcjonuje teraz w Wielkiej Brytanii, Belgii i Holandii, a EPEX Spot o rynek francuski (obecnie działa w Niemczech, Francji, Szwajcarii oraz Austrii).

Mniejsze giełdy mogą w miarę procesu konsolidacji rynku europejskiego tracić na znaczeniu, w szczególności gdy wielkość rynku krajowego, na którym działają, jest statystycznie i terytorialnie niewielka. TGE, z dużą płynnością rynku energii i dobrą lokalizacją geograficzną w Europie Środkowej i Wschodniej, może pretendować do grona ważnych giełd.

Strategia i plany działania GK GPW wpisują się w proponowany przez Komisję i Radę Europejską zakres działań wdrożeniowych europejskiego wewnętrznego rynku energii elektrycznej oraz rynków regionalnych. Uruchomiona w marcu 2011 r. Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) wspólnie z krajowymi urzędami energetyki jest obecnie inicjatorem zmian w modelach funkcjonowania rynków krajowych.

W ramach unijnego rozporządzenia REMIT ACER otrzymała uprawnienia do monitorowania hurtowych rynków energii pod kątem występowania manipulacji i niezgodnego z prawem wykorzystywania informacji wewnętrznej. Przyjęte przez Komisję Europejską w grudniu 2014 r. akty implementujące REMIT nałożyły na uczestników rynku obowiązek raportowania transakcji zawieranych na hurtowych rynkach energii, w tym składanych zleceń.

W 2014 r. TGE współpracowała z ACER nad implementacją obowiązku raportowania na polskim rynku. Giełda jest przygotowana do uruchomienia usługi raportowania danych transakcyjnych do ACER jako Registered Reporting Mechanism, zgodnie z wymogami REMIT. Ponadto, w lutym 2014 r. TGE uruchomiła Giełdową Platformę Informacyjną, na której uczestnicy rynku mogą publikować informacje wewnętrzne podlegające obowiązkowi podania do publicznej wiadomości.

Komisja Europejska i Rada Europejska potwierdziły oczekiwany termin uruchomienia wspólnego rynku energii do końca 2016 r. Integracja ma być realizowana na szczeblu regionalnym, a w kolejnym kroku nastąpi integracja ponadregionalna. Celem wdrożenia rynku europejskiego jest zwiększenie transgranicznych zdolności wymiany energii, maksymalizacja efektu ekonomicznego (social welfare) dla uczestników w postaci racjonalizacji kosztów produkcji i zakupu oraz konwergencji cen, a także regionalna i unijna synergia usług zapewniających bezpieczeństwo energetyczne.

TGE aktywnie uczestniczy w pracach projektowych, dostosowując swą infrastrukturę techniczną do potrzeb rynku oraz doskonaląc algorytmy posiadanych systemów IT. Dzięki zawarciu umowy licencyjnej
z właścicielem systemów informatycznych Nasdaq OMX, TGE uzyskała możliwość uruchomienia obrotu dla rynku dnia następnego energii elektrycznej w standardzie europejskim.